Een korte, bewonderende geschiedenis van kunstvervalsing

Kunstvervalsing is een misdaad. Het is ook, vanuit een bepaalde hoek bekeken, een vorm van extreme toewijding. De grote vervalsers van de twintigste eeuw bestudeerden de meesters die ze imiteerden met een geduld dat de meesters zelf kon evenaren. Hun verhaal is een vreemde en leerzame noot in de geschiedenis van smaak.

Han van Meegeren, of de Vermeer die niemand schilderde

In de jaren dertig produceerde een middelmatige Nederlandse schilder genaamd Han van Meegeren 'Vermeers' die de grootste deskundigen van Europa misleidden — waaronder, beroemd, Hermann Göring. Van Meegeren verouderde zijn pigmenten, barstte zijn vernis in ovens en schilderde met een intensiteit die suggereerde dat hij de ficties half zelf geloofde. Toen hij werd gearresteerd voor het verkopen van een nationaal kunstwerk aan de nazi's, ontkwam hij alleen aan de doodstraf door te bewijzen dat hij het had vervalst.

"De wereld wil bedrogen worden, laat haar dan bedrogen worden."— toegeschreven aan een Renaissance-kardinaal

Waarom vervalsingen slagen

Een vervalsing slaagt niet omdat hij het oog bedriegt — de meeste doen dat niet, in hoge resolutie — maar omdat hij de verwachtingen bedriegt. Deskundigen zien wat ze verwachten. Herkomst, presentatie en zelfverzekerd verhaal doen meer werk dan pigmentanalyse. De vervalser is, allereerst, een romanschrijver.

De lessen voor de eerlijke verzamelaar

• Herkomst is alles; een papiertrail is meer waard dan certificaten
• Koop bij handelaren met een lange, saaie reputatie
• Vertrouw je eigen oog op de tweede plaats, en een onafhankelijke conservator op de eerste
• Als een koopje onmogelijk lijkt, is dat zo

De devote kant

De beste vervalsers brachten levens door met zichzelf te leren zien zoals een meester zag. Er is iets bewonderenswaardigs aan die discipline, ook los van de misdaad. Iedereen kan zichzelf leren een schilderij te bekijken zoals Vermeer de wereld bekeek; de beloning, in tegenstelling tot die van de vervalser, is volledig legitiem.

Lees Jonathan Lopez' The Man Who Made Vermeers, en bezoek daarna het Rijksmuseum. Je zult Vermeer voor de rest van je leven anders zien.